LETS staat voor “Local Exchange and Trading System”, in vrije vertaling noemen we het “lokaal uitwisselingssysteem”. Dit ruilsysteem ontstond in een plaats in Canada waar de werkgelegenheid plots wegviel en de mensen dus zonder inkomen kwamen te zitten. Uit noodzaak gingen zij weer ruilen, maar dan wel op een eigentijdse manier. Nadien verspreidde het idee zich snel over de hele wereld.
 
LETS in de praktijk: Eva knipt mijn haar. Precies zoals ik het wil. Gewoon thuis in mijn keuken, terwijl we kletsen over LETS en andere ditjes en datjes. Dat bespaart me heel wat saaie bezoekjes aan het kapperssalon, een hoop tijd en een geforceerde babbel. Ik laat Richard wel eens genieten van een heerlijke maaltijd. Ik kook voor hem dan een extra portie. Voor mij geen werk en voor hem een aangename afwisseling. Richard tuiniert graag. Hij helpt samen met Theo bij Marko de tuin heraanleggen. Een zware klus als je het alleen wil doen, en een onvergetelijke dag met z’n allen. Diezelfde Marko kan dan weer goed sleutelen. Hij herstelt de fiets van Eva in een handomdraai.
 
Eva doet iets voor mij. Ik doe iets voor Richard. Richard en Theo helpen Marko. Marko doet iets voor Eva.
 
 
Hoe werkt LETS?
 
• lokaal: de leden wonen voornamelijk binnen dezelfde gemeente of regio
• netwerk: het is een verzameling van personen die lid zijn van de LETS-groep
• ruil: alles kan geruild worden, maar het gaat voornamelijk om diensten
• brede uitwisseling: ‘ik doe iets voor jou, jij doet iets voor een ander en een ander doet ooit wel eens iets voor mij’
• leden: dit kunnen zowel personen, families als een organisatie zijn
Het LETS-systeem is automatisch een gesloten systeem. De LETS-leden spreken af om met elkaar te handelen en de transacties te waarderen met LETS-eenheden. Mensen buiten het systeem erkennen de afspraken niet, voor hen hebben LETS-eenheden geen waarde. LETS-leden ruilen onderling hun aanbiedingen en vragen uit. De LETS-groep organiseert enkel het kader waarbinnen het ruilen zich kan ontplooien. Zij maakt de lijst van vraag en aanbod op, een contactlijst, ruilbonnen en zorgt voor de administratie van de ingevulde ruilbonnen. De registratie van transacties kan ook via het internet gebeuren, elke LETS-deelnemer van een groep krijgt een inlogcode. Niemand anders heeft toegang tot de gegevens van het LETS-registratiesysteem.

Als lid van een LETS-groep denk je eerst na over je aanbiedingen en vragen. Dit lijstje lever je in. Daarna krijg je een rekening, bonnen en een gids die de aanbiedingen en vragen van de leden bevat. Vanaf dat moment kan je ‘letsen’. Je kunt je diensten aanbieden en van andere diensten gebruik maken. Afspraken over uitwisselingen van diensten of producten maken de LETS-leden onderling. Waarderen van de transactie gebeurt met de bon die je daarna bij de administratie binnenbrengt of via internet. De administratie verrekent de transacties op de LETS-rekening van de vrager en de gever. Het netto-resultaat van alle verrichtingen in een LETS-groep is steeds nul. Alles wat op de ene rekening wordt bijgeteld, gaat er immers op een andere rekening af. Binnen een LETS-groep zijn er dus evenveel schulden als tegoeden. Deelnemers hoeven niet bang te zijn ‘schulden’ te maken in een LETS-systeem. Zo’n tekort is immers niets anders dan de belofte in een later stadium zelf iets te doen voor een ander LETS-lid. Meer nog: aangezien er steeds evenveel positieve als negatieve saldi zijn, is het noodzakelijk dat er mensen onder nul gaan. Wel mogen mensen niet te ver onder of boven nul komen te staan, want dan kan het ruilverkeer stagneren.
 
LETS-eenheden waarderen vooral de hoeveelheid energie die er in een product of dienst is geïnvesteerd. Je creëert zelf deze waarde op het moment dat iemand gebruik maakt van een product of dienst. Na de transactie ben je in het bezit van eenheden die vertegenwoordigen hoeveel tijd, energie of waarde je hebt geïnvesteerd. Tegelijk heeft de persoon die je product of dienst heeft afgenomen, een verplichting aan het geheel om een evenredig aantal eenheden terug te investeren in het systeem. Je maakt uiteraard wel zelf uit met wie je uitwisselt en wat je effectief doet.
 
 
Wat doet LETS?
 
LETS-systemen zijn lokale systemen die het ruilen tussen de leden organiseren en toezien op een evenwicht tussen geven en nemen. Ze hebben voordelen, maar ook nadelen. Laten we beginnen met de voordelen op te sommen.
 
 
LETS voordelen ...
LETS biedt een aantal voordelen in natura. Het scheelt voor sommige mensen een slok op de borrel. LETS biedt ons de mogelijkheid – ook als we van een minimum-inkomen moeten rondkomen – ons enkele genoegens te verschaffen die op ons verlanglijstje zouden blijven staan als we er geld voor zouden moeten neertellen.

 
LETS kan de bestaande economie ondersteunen. Een klus die niet gebeurde omdat ze te duur was, kon uiteindelijk toch uitgevoerd worden binnen LETS. De materialen die daarvoor in geld aangekocht werden, ondersteunen de kleinhandel. LETS is op die manier een aanvulling op de bestaande economie, en kan ze versterken.

 
LETS herstelt voor de deelnemers het sociaal weefsel. Niet dat alle leden daarom arme eenzame stakkers waren in de periode voor hun lidmaatschap. LETS geeft meer mogelijkheden op vlak van uitwisseling en ontmoeting, en schept daarom tussen mensen een direkte band waarop relaties kunnen worden uitgebouwd. Aangezien LETS in de meeste gevallen erg lokaal is uitgebouwd, grijpt het systeem in de direkte omgeving van de leden in, waardoor zij zich meer thuis gaan voelen binnen een gemeenschap.

 
LETS biedt grote mogelijkheden op vlak van delen, hergebruik en herstelling. Spullen kunnen gemeenschappelijk gebruikt worden, kennen een tweede of derde eigenaar voor ze weggegooid worden, en door herstelling of herwaardering worden gebruiksvoorwerpen terug bruikbaar. Er zijn voorbeelden waarbij ook vervoer nuttiger aangewend wordt. Zo komt misschien ook het milieu wat meer op adem.

 
Binnen het LETS-systeem kan iedereen het initiatief nemen, ongeacht of hij een positief of een negatief saldo heeft. In het courante geldsysteem kunnen alleen diegene met een positief saldo diensten of goederen kopen. LETS-eenheden hebben geen waarde op zich. Ze kunnen de LETS-groep niet verlaten, omdat het niets meer is dan een afspraak tussen een groep mensen. Dat beperkt natuurlijk sterk de waarde van een uit eenheden opgebouwd vermogen. LETS-eenheden zijn dus niet aantrekkelijk om ‘rijkdom’ op te bouwen.

 
LETS-eenheden kunnen op termijn wel bruikbaar zijn voor bepaalde voorzieningen. Buurtbeheer bijvoorbeeld. Door eenheden aan de plaatselijke overheid over te dragen, kunnen die weer gebruikt worden om mensen te waarderen die in hun buurt bloembakken verzorgen of acties rond leefbaarheid ondernemen.

 
Iedereen kan zijn eigen eenheden creëren door diensten en goederen in het systeem te stoppen of eruit te halen. Hierdoor heeft niemand werkelijk gebrek aan eenheden. En daardoor kunnen LETS-eenheden nooit een machtsmiddel worden. Er kan in een LETS-systeem nooit zomaar een tekort aan ruilmiddelen ontstaan waardoor het uitwisselen zou stilvallen, zoals dat kan in het conventionele geldstelsel.

 
LETS nadelen ...
Het aantrekkelijke van LETS is meteen ook de achillespees. Het is immers in principe mogelijk dat een LETS-lid te ver onder nul gaat – met andere woorden een flinke verplichting ten opzichte van de andere LETS-leden opbouwt – en niet goed weet hoe het andere mensen iets kan teruggeven. Soms besluiten leden op dat moment de groep te verlaten.

 
LETS is geen wondermiddel dat alles oplost. Bij mensen blijven bepaalde remmingen en weerstanden bestaan. Timide mensen geraken binnen LETS ook moeilijker de eerste drempels over. Mensen die moeilijk neen kunnen zeggen, worden wellicht ook niet het eerste uur assertiever.

 
LETS-groepen draaien vrijblijvend. Het aanbod is soms beperkt en de vraag groot. Leden met een positief saldo kunnen van anderen niet ‘eisen’ dat op bepaalde vragen onmiddellijk wordt ingegaan.

 
Mensen moeten vaak zelf het initiatief nemen om bepaalde vragen opgelost te krijgen. En soms kan het lang duren vooraleer anderen op een bepaald aanbod ingaan.

 
Diensten binnen LETS zijn niet professioneel en berusten dus bij voorbaat op individueel vertrouwen.